6. Sınıf Kuvvetin Etkisinde Hareket – Bileşke Kuvvet – Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler Konu Anlatımı
🎯 Bu bölümde neler öğreneceğiz?
1Kuvvet ve Kuvvetin Özellikleri
📘 KAVRAM
Duran bir cismi harekete geçirebilen, hareket hâlindeki bir cismin süratini arttırabilen, cismi yavaşlatabilen ya da durdurabilen, cismin şeklini ve hareket yönünü değiştirebilen etkiye kuvvet denir.

⚡ Kuvvetin Etkileri
▶️
Harekete geçirir
⏹️
Durdurur
⏩
Sürati değiştirir
↪️
Yön değiştirir
🫳
Şekil değiştirir
📏 Kuvvetin Ölçülmesi
● Kuvvet “F” harfi ile gösterilir.
● Kuvvetin büyüklüğü, yayların esneklik özelliğinden yararlanılarak yapılan dinamometre (kuvvet ölçer) ile ölçülür.
● Dinamometre ile ölçülen kuvvetin birimi Newton‘dur ve kısaca “N” harfi ile gösterilir.
Dinamometre
🧭 Kuvvetin Dört Özelliği
Kuvvetin uygulama noktası, yön, doğrultu ve büyüklük olmak üzere dört özelliği vardır.
Kuvvetin özelliklerini yönlendirilmiş doğru parçaları, yani ışın kullanarak gösterebiliriz.

📘 KAVRAM
Uygulama noktası: Kuvvetin cisme etki ettiği noktadır.

●Cisme uygulanan kuvvetin yönü ve doğrultusu harita yönleri ile söylenir.
●Okun ucu kuvvetin yönünü; kuvvetin yönü ve zıttı ise kuvvetin doğrultusunu verir. Yani yön tek, doğrultu çift taraflı ifade edilir.
●Kuvveti gösterirken çizimlerin ölçekli olmasına dikkat edilmeli ve her birimin kaç N’lik büyüklüğe karşılık geldiği belirtilmelidir.
🔎 ÖRNEKLER
Aşağıdaki çizimlerde kuvvetin dört özelliğini okuyalım.



2Bileşke Kuvvet
📘 KAVRAM
Bileşke kuvvet (net kuvvet): Herhangi bir cisme uygulanan iki ya da daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvettir. “R” veya “Fnet“ sembolleri ile gösterilir.
Bileşke kuvvet, aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi ve zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi olmak üzere iki şekilde bulunur.
➡️ A) Aynı Yönlü Kuvvetlerin Bileşkesi
Bir cismin üzerine etki eden doğrultuları ve yönleri aynı kuvvetlerin bileşkesini bulmak için cisme etki eden kuvvetlerin büyüklükleri toplanır.
F1 = 5 N, F2 = 3 N ise
R = 5 N + 3 N = 8 N

Bileşke kuvvetin yönü, uygulanan kuvvetlerin yönüyle aynıdır.

🔎 ÖRNEK
İki kişi bir kutuyu aynı yönde F1 = 8 N ve F2 = 3 N’luk kuvvetlerle çekiyor.
R = F1 + F2 = 8 N + 3 N = 11 N (kuvvetlerle aynı yönde)

↔️ B) Zıt Yönlü Kuvvetlerin Bileşkesi
Bir cismin üzerine etki eden doğrultuları aynı, yönleri zıt kuvvetlerin bileşkesini bulmak için büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır.
F1 = 5 N, F2 = 3 N ise
R = 5 N − 3 N = 2 N

Bileşke kuvvetin yönü, büyük kuvvetin yönüyle aynıdır.

🔎 ÖRNEK
Halat çekme oyununda takımlar F1 = 12 N ve F2 = 19 N’luk kuvvetlerle zıt yönlere çekiyor.
R = F2 − F1 = 19 N − 12 N = 7 N (19 N’luk kuvvetin yönünde)

3Dengelenmiş ve Dengelenmemiş Kuvvetler
🌍 Günlük Hayattan Örnekler
| ⚖️ Dengelenmiş Kuvvetler | 🔀 Dengelenmemiş Kuvvetler |
|---|---|
| Masa üzerinde duran bardak | Daldan düşen erik |
| Ay’ın Dünya etrafında dolanması | Piste iniş yapan uçak |
| Saniye, akrep ve yelkovanın hareketi | Farklı büyüklükteki kuvvetlerle zıt yönde çekilen halat |
| Sabit süratle hareket eden otomobil | Sürati artarak giden bir otobüs |
| Sabit süratle yere inen paraşütçü | Gittikçe hızlanan rüzgâr |
| Alışveriş merkezlerindeki yürüyen merdivenler | Duran bir topa çocuğun vurması |
4Dengeleyici Kuvvet
📘 KAVRAM
Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olan cisimleri dengede tutabilmek için cisimlere uygulanan kuvvettir.
Bileşke kuvvet ile aynı doğrultuda, eşit büyüklükte ve zıt yönde olan kuvvete dengeleyici kuvvet denir.

1️⃣
Bileşkeyi bul
Cisme etki eden kuvvetlerin bileşke kuvveti bulunur.
2️⃣
Bileşkeyi çiz
Bileşke kuvvet çizim ile gösterilir.
3️⃣
Zıt yönde eşit kuvvet
Aynı doğrultuda, eşit büyüklükte ve zıt yönde kuvvet çizilir.

📌 UNUTMA!
Dengeleyici kuvvet ile bileşke kuvvetin büyüklükleri ve doğrultuları aynı, yönleri zıttır. Dengeleyici kuvvet uygulandığında cisme etki eden bileşke kuvvet sıfır olur.
📝 Konu Özeti
Kuvvet; cismi harekete geçirebilen, durdurabilen, süratini, yönünü ve şeklini değiştirebilen etkidir.
Kuvvet dinamometre ile ölçülür; birimi Newton (N)’dur.
Kuvvetin dört özelliği: uygulama noktası, yön, doğrultu ve büyüklük.
Aynı yönlü kuvvetlerde R = F₁ + F₂; zıt yönlü kuvvetlerde R = büyük − küçük.
R = 0 ise dengelenmiş, R ≠ 0 ise dengelenmemiş kuvvetler vardır.
Dengeleyici kuvvet, bileşke ile aynı doğrultuda, eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.
🧠 Kendini Dene
Doğru olduğunu düşündüğün şıkkın üzerine tıkla. Cevabın hemen işaretlenecek.

